Alþjóðlegi vatnsdagurinn 2026

Þessa dagana er Ísland víðþekkt fyrir gott aðgengi að hreinu drykkjarvatni. Þetta aðgengi hefur ekki alltaf verið sjálfsagt, og það þurfti mikla vinnu til að tryggja aðgengi Íslendinga að góðu vatni. Í dag, á alþjóðlegum degi vatns, lítum við til baka á sögu drykkjarvatns í Reykjavík til þess að leggja áherslu á mikilvægi hreins drykkjarvatns, sem við eigum til að taka sem gefnum hlut.

Fyrstu landnemar Reykjavíkur höfðu líklegast greitt aðgengi að hreinu vatni, en eftir því sem Reykjavík þróaðist sem kaupstaður varð æ erfiðara að nálgast hreint vatn. Undir lok 19. aldar reyndist mjög erfitt að sjá til þess að íbúar hefðu góðan aðgang að heinu vatni.

Um 30-50 brunnar sáu borginni fyrir vatni. Hvert heimili þurfti að fara að brunnunum daglega til þess að sækja fötur af vatni. Þetta vatn var notað í allt á heimilum svosem til drykkja, eldamennsku, við þvott, böð, þrif og fyrir þau dýr sem voru á heimilinu. Áætluð neysla vatns í Reykjavík árið 1902 var einungis um 17 lítrar á dag. Til samanburðar nota Íslendingar í dag um 200 lítra daglega.

Á 19. öld var það oft hlutverk kvenna og barna að sækja vatn fyrir heimilin. Um aldamótin þegar tekjur heimila hækkuðu fóru svokallaðir vatnsberar við starfinu, þeim var borgað fyrir að sækja vatnið. Þetta einfaldaði lífið fyrir heimilin þótt enn væri ekkert rennandi vatn í boði. 

Auk þess sem það var líkamlega erfitt að bera vatn inn á hvert heimili og fyrirtæki, fylgdu mörgum brunnum einnig auknar hættur tengdar skorti og sjúkdómum. Sumir brunnar þornuðu upp þegar mikill þurrkur var eða frost, þetta þýddi að þau sem treystu á þann brunn þurftu að ferðast lengra til að sækja vatn.

Sjúkdómar, sérstaklega taugaveiki, voru einnig stórt vandamál. Þar sem það var ekkert vatns- né fráveitukerfi voru opnar skólprennur meðfram götum borgarinnar og mörg hús sóttu vatn í brunna rétt við rennurnar. Það flæddi oft upp úr þessum rennum og þá gat skólp smitast yfir í vatnsbrunnana. Götur borgarinnar eru sagðar hafa alltaf verið skítugar og lyktað illa. 

Það var sótt eftir því að bæta aðgengi fólks að vatni vegna heilsu og öryggis borgarbúa (og til þess að auka hreinlæti borgarinnar). Árið 1909 var Vatnsveita Reykjavíkur stofnuð og upptaka vatns úr Elliðaánum og síðar Gvendarbrunnum í Heiðmörk hófst.  

Drykkjarvatn Reykjavíkur er enn þann dag í dag sótt í Gvendarbrunna í Heiðmörk. Það er auðvelt að horfa fram hjá þeim framförum sem hafa átt sér stað á svo stuttum tíma og þá vinnu sem fer í að viðhalda vatnsveitukerfum borgarinnar. 

Svæði þangað sem drykkjarvatn er sótt eru kölluð vatnsverndarsvæði. Þau þarf að vakta og gera prófanir reglulega til að koma í veg fyrir mengun. Það þarf að yfirfara lagnakerfin, tæki og geymslutanka til að koma í veg fyrir skort. Næst þegar þú skrúfar frá krananum er gott að minna sig á alla þá mikilvægu vinnu sem sem gerir þér kleift að njóta hreins vatns beint úr krananum. 

Að auka vitund og þekkingu á aðstæðum og notkun vatns á Íslandi er mikilvægur þáttur í LIFE Icewater verkefninu, sem Orkuveita Reykjavíkur, Orka náttúrunnar og Veitur taka þátt í. Þú getur lesið meira um verkefnið á vefsíðu þeirra.